LAÇININ SINMAYAN, ƏYİLMƏYƏN RUHLARININ SAVAŞI
Ayrı-ayrı məzarlarda uyusalar da, eyni Vətən sevgisində birləşən, 713 saylı taborun və Hoçaz döyüşlərinin ilk Şəhidləri…
Laçın savaşının elə səhifələri var ki, orada tarix təkcə qanla yazılmayıb — qardaşlıqla, sədaqətlə, səngər yoldaşlığıyla və müqəddəs ölüm anlayışıyla yazılıb. 1992-ci ilin 29 iyulu da həmin günlərdən biridir.
O gün Hoçaz kəndi uğrunda gedən qeyri-bərabər döyüşdə 713 saylı taborun ikinci bölüyü, Şəhid komandir Vaqif Quliyevin döyüşçüləri erməni separatçılarına qarşı ölüm-dirim savaşı aparırdı. Sayca üstün, silahca daha güclü düşmənə qarşı müqavimət göstərən bu igidlər geri çəkilməyi yox, son gülləyədək döyüşməyi seçmişdilər.
Həmin qanlı döyüşdə bölük 7 şəhid verdi.
Amma əslində onlar yeddi ayrı adam deyildi…
Onlar bir amalın, bir səngərin, bir yurd sevgisinin yeddi adı idi.
Bu gün onların məzarları ayrı-ayrı qəbiristanlıqlardadır. Bəzisi Bakıda Şəhidlər Xiyabanında, bəzisi Vağazində, bəzisi Tərtərdə uyuyur. Lakin onları birləşdirən daha böyük bir məqam var: 713 saylı taborun ilk şəhidləri olmaları, Hoçaz uğrunda eyni gündə şəhidlik zirvəsinə yüksəlmələri və eyni ruhun daşıyıcıları olmaları…
Sanki bu gün də nigaran ruhları bizə səslənir:
“Bizi bir-birimizdən ayırmayın… Biz səngərdə necə yanaşı durmuşduqsa, yaddaşlarda da yanaşı yaşayaq…”
Və onların döyüş yoldaşları, qardaşları olan bizlər də bunu etmədəyik. Hoçaz kəndində öz gücümüz qarşılığında Şəhid Qardaşlarımızın xatirə kompleksinin ərsəyə gəlməsi üçün bütün imkanlarımızı səfərbər etmişik - heç kimdən heç nə ummadan. Sadəcə vəfa borcu kimi…
Çünki bu yeddi oğul artıq təkcə ayrıca ailələrin yox, bütöv Laçının, bütöv Azərbaycanın qardaşlarıdır.
KAMİL MƏMİYEV — QARDAŞINI DÖYÜŞƏ APARAN BÖYÜK QARDAŞ
Məmiyev Kamil Qəni oğlu 1969-cu ildə Laçın rayonunun Hoçaz kəndində dünyaya gəlmişdi. Hoçaz kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1989-1990-cı illərdə sovet ordusunda həqiqi hərbi xidmət keçmişdi.
Ordudan qayıdan kimi adi həyat seçmədi.
Çünki artıq Laçının dağlarına təhlükə çökmüşdü. Ermənı separatizmi kəndləri bir-bir hədəfə alırdı. Kamil də 1991-ci ildən könüllü şəkildə Laçın özünümüdafiə dəstələrinə qoşularaq Vətənin müdafiəsinə qalxdı.
Sonralar onun döyüş yolu yeni formalaşan 713 saylı taborun ikinci bölüyündə davam etdi.
Bu yolun ən müqəddəs tərəfi isə onun tək döyüşməməsi idi…
Qardaşı Asəf də onun yanında idi.
Kamil təkcə səngərdə vuruşmurdu. O, özündən kiçik qardaşını da Vətən savaşına gətirən bir ağsaqqal məsuliyyəti daşıyırdı. Hər ikisi Şəhid komandir Vaqif Quliyevin bölüyündə döyüşürdü.
29 iyul 1992-ci ildə Hoçaz kəndi uğrunda gedən qanlı döyüşdə Kamil Məmiyev son nəfəsinə qədər vuruşaraq Şəhid oldu.
O gün Kamil sadəcə can vermədi.
O, qardaşı ilə birlikdə əbədiyyətə çevrildi.
ASƏF MƏMİYEV — ŞƏHİDLİYƏ YÜRÜYƏN GƏNC DÖYÜŞÇÜ
Məmiyev Asəf Qəni oğlu 1974-cü ildə Laçın rayonunun Hoçaz kəndində anadan olmuşdu.
1992-ci ildə Hoçaz kənd orta məktəbini bitirəndə ölkə artıq müharibənin içindəydi. Gənclərin çoxu gələcək planları qurduğu bir yaşda Asəf silah götürməyi seçdi.
1992-ci ilin iyununda könüllü olaraq 713 saylı taborun sıralarına qoşuldu.
Onun xidmət etdiyi bölük Pircahan istiqamətində yerləşən, Şəhid Vaqif Quliyevin komandiri olduğu ikinci bölük idi. Burada onu təkcə döyüş yoldaşları yox, doğma qardaşı Kamil də qarşılamışdı.
Asəf üçün müharibə təkcə torpaq savaşı deyildi.
Bu, həm də qardaşlıq andı idi.
29 iyul 1992-ci ildə ikinci bölük Hoçaza daxil oldu. Ermənı separatçıları ilə son dərəcə ağır və qeyri-bərabər döyüş başladı. Düşmən snayperləri və pusquları bölüyə ciddi itkilər verdi.
Həmin gün 7 döyüşçü Şəhid oldu.
Kamil və Asəf qardaşları da…
Onlar ölümün belə ayıra bilmədiyi qardaşlara çevrildilər.
Bu gün onların adı Hoçaz kənd kitabxanasında yaşayır. Amma əslində onlar ən çox Laçının yaddaşında yaşayırlar.
VÜQAR BABAVERDİYEV — MİNKƏNDDƏN HOÇAZA UZANAN SƏDAQƏT YOLU
Babaverdiyev Vüqar Xasay oğlu 18 iyul 1969-cu ildə Laçının Minkənd kəndində anadan olmuşdu.
Minkənd orta məktəbində oxuduğu illərdə vətənpərvərliyi, dürüstlüyü və səmimiyyəti ilə seçilmişdi. 1987-1989-cu illərdə sovet ordusunda xidmət etmiş, Özbəkistanda hərbi xidmətini başa vurmuşdu.
Ordudan sonra kəndə dönüb təsərrüfatla məşğul olsa da, Laçında başlayan təhlükə onu sakit həyata qoymadı.
Erməni separatizmi artıq yurdun qapısını döyürdü.
Vüqar könüllü olaraq 713 saylı taborun ikinci bölüyünə qoşuldu. Laçının kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etdi.
29 iyul 1992-ci ildə Hoçaz döyüşündə o da yeddi şəhidin sırasında idi.
Döyüş yoldaşları ilə birlikdə sonadək müqavimət göstərdi.
Şəhid olduqdan sonra Bakıda Şəhidlər Xiyabanında dəfn edildi.
Bu gün Minkənd kənd mədəniyyət evi onun adını daşıyır.
Çünki Vüqar sadəcə bir kəndin oğlu olmadı.
O, bütöv Laçının qeyrət simvollarından birinə çevrildi.
SƏMƏD ƏMİROV — MÜHARİBƏYƏ TƏLƏSƏN GƏNC
Əmirov Səməd Aydın oğlu 10 mart 1972-ci ildə Laçının Bozgüney kəndində doğulmuşdu.
Vağazin kənd orta məktəbində təhsil almışdı. Hələ həyatının ən gənc çağlarında müharibə onun taleyini dəyişdi.
12 iyul 1992-ci ildə müstəqil Azərbaycanın ordu sıralarına çağırıldı və 713 saylı taborun ikinci bölüyündə xidmətə başladı.
Əslində onun döyüş yolu çox qısa çəkdi.
Amma həmin qısa yol bir ömürdən daha ağır və daha şərəfli oldu.
Hoçaz uğrunda gedən döyüşdə Səməd öz döyüş yoldaşları ilə birlikdə sonadək müqavimət göstərərək Şəhidlik zirvəsinə yüksəldi.
Bu gün onun məzarı Vağazin kənd qəbiristanlığındadır.
Amma onun adı artıq təkcə bir kəndin yox, 713-ün döyüş tarixinin ayrılmaz hissəsidir.
MÜZƏFFƏR QİYASOV — SOVET ORDUSUNDAN LAÇIN SƏNGƏRLƏRİNƏ
Qiyasov Müzəffər Əfqan oğlu 3 mart 1970-ci ildə Bozgüney kəndində anadan olmuşdu.
Vağazin kənd orta məktəbində oxumuş, 1988-1990-cı illərdə sovet ordusunda xidmət etmişdi.
Hərbi nizam-intizamı, təcrübəsi və iradəsi onu döyüş yoldaşları arasında seçilənlərdən etmişdi.
1992-ci ilin iyulunda 713 saylı taborun tərkibinə daxil oldu.
O artıq anlayırdı ki, bu savaş adi savaş deyil.
Bu savaş yurdun olub-olmamaq savaşıdır.
Hoçaz uğrunda gedən qanlı döyüşdə Müzəffər də Vaqif Quliyevin bölüyünün igidləri ilə birlikdə sonadək döyüşdü.
29 iyul 1992-ci ildə Şəhid oldu.
Onun şəhidliyi Laçının dağlarında qalan bir səngərin susmayan harayına çevrildi.
QASIM ALXAZOV — VLADİVOSTOKDAN VƏTƏN SAVAŞINA QAYIDAN ADAM
Alxazov Qasım Ayaz oğlu 1968-ci ildə Laçının Alxaslı kəndində anadan olmuşdu.
Sovet ordusunda Vladivostokda xidmət etmiş, sonradan orada dənizçilik məktəbini bitirmişdi. Hətta bir müddət Vladivostokda bizneslə məşğul olmuşdu.
Amma Laçının işğalı xəbəri onu yenidən Vətənə qaytardı.
Çünki bəzi adamlar üçün pul, rahatlıq, xarici həyat anlayışı Vətəndən üstün olmur.
Qasım geri döndü və könüllü olaraq 713 saylı taborun ikinci bölüyünə qoşuldu.
Şəhid komandir Vaqif Quliyevin döyüşçüləri ilə birlikdə erməni işğalçılarına qarşı döyüşlərdə iştirak etdi.
Onun döyüş yolu qısa oldu.
Amma şərəfli oldu.
29 iyul 1992-ci ildə Hoçaz kəndi uğrunda gedən döyüşdə qəhrəmancasına Şəhid oldu.
Bu gün məzarı Bakıda Şəhidlər Xiyabanındadır.
Sanki Vladivostokdan başlayan yol gəlib Azərbaycanın ən müqəddəs məkanlarından birində tamamlandı.
POLAD BƏYLƏROV — ADI KİMİ MÖHKƏM DÖYÜŞÇÜ
Bəylərov Polad Hətəm oğlu 5 dekabr 1970-ci ildə Laçının Alxaslı kəndində anadan olmuşdu.
Sovet ordusunda xidmət keçmişdi. Torpaqlarımızın işğala məruz qaldığını görəndə isə tərəddüd etmədən Vətənin müdafiəsinə qalxdı.
1992-ci ilin iyununda könüllü şəkildə 713 saylı taborun sıralarına daxil oldu.
İkinci bölüyün döyüşçüsü kimi Laçının kəndləri uğrunda aparılan əməliyyatlarda iştirak etdi.
29 iyul 1992-ci ildə Hoçaz uğrunda gedən döyüşdə bir neçə döyüş yoldaşı ilə birlikdə Şəhid oldu.
Avqustun 1-də Bakıda Şəhidlər Xiyabanında torpağa tapşırıldı.
Polad adı kimi sərt idi.
Amma o sərtliyin içində böyük bir yurd sevgisi yaşayırdı.
YEDDİ ŞƏHİDİN ORTADA OLAN ANDI
29 iyul 1992-ci ildəki Hoçaz döyüşü sadəcə bir kənd uğrunda savaş deyildi.
Bu, Laçının sınmayan ruhunun savaşı idi.
713 saylı taborun ikinci bölüyü həmin gün 80-dən artıq düşməni məhv edərək sonadək müqavimət göstərmişdi. Döyüş son dərəcə qeyri-bərabər idi. Mövqe dəyişmək məcburiyyəti yaransa da, o yeddi oğul geri çəkilmədi.
Onlar döyüş meydanında qaldılar.
Amma düşmən onların ruhunu məğlub edə bilmədi.
30 iyul 1992-ci ildə isə Rəhman İsgəndərovun komandiri olduğu birinci bölüyün döyüşçüləri ağır riskə baxmayaraq aktiv döyüş zonasına daxil olaraq şəhidlərin nəşini çıxardılar və düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirdilər.
Bu, təkcə hərbi əməliyyat deyildi.
Bu, döyüş yoldaşlığına verilən müqəddəs qiymət idi.
Bu gün həmin yeddi oğulun hər biri ayrı məzarlarda uyuyur.
Amma onların ruhu bir yerdədir.
Çünki onları birləşdirən yalnız ölüm deyil…
Onların şəhadətində Vətən sevgisi, 713 ruhu, Hoçaz yaddaşı və Laçının bitməyən nisgili var.
Onlar tarixə “713-ün ilk şəhidləri” kimi düşdülər.
Amma əslində onlar daha böyük bir ad qazandılar: Laçının Yeddi Oğlu…
İGİD TEYMURLU
Tv713.az