Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarına qarşı başladığı işğal müharibəsi yalnız səngərlərdə aparılmırdı. O müharibə minlərlə insanın ürəyində də gedirdi. Dünyanın hansı ölkəsində yaşamasından, çörəyini harada qazanmasından, ailəsini harada qurmasından asılı olmayaraq, ürəyində Vətən sevgisi daşıyan azərbaycanlılar bir gün özlərinə bu sualı verdilər: Torpaqlarım işğal olunur, mən isə kənarda qala bilərəmmi?
Cavab çoxu üçün bircə kəlmə idi: xeyr!
Onları Vətənə çağıran nə hərbi komissarlığın əmri idi, nə böyük təminat, nə də sabah üçün verilmiş bir vəd. Onları çağıran yaddaş idi — doğma torpağın yaddaşı. Ata-baba yurdu, kənd, ev, dil, məzarlar, uşaqlıq xatirələri... Bir də insanın içində bəzən heç bir sözlə izah olunmayan o ağır məsuliyyət hissi: Vətən təhlükədədirsə, mən harada olmalıyam?
Qarabağ müharibəsinin birinci mərhələsində cəbhəyə gələnlərin çoxunun həyatı artıq qurulmuşdu. Kiminsə ailəsi vardı, kimisi uzaq ölkələrdə işləyirdi, kimisi özünə ev-eşik salmışdı. Amma müharibə onların rahat həyatla Vətən borcu arasında seçim etməsini tələb etdi. Çoxları həmin seçimi etdi. Əlində silahı olmayanlar silah götürdü, hərbi təcrübəsi olanlar səngərə yollandı, dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayanlar doğma yurda qayıtdı.
Mahmud Xasiyev də o qayıdanlardan biri idi.
Mahmud Allahverdi oğlu Xasiyev 1960-cı il noyabrın 14-də Gürcüstan Respublikasının Dmanisi rayonunun Şindilər kəndində dünyaya göz açmışdı. Onun uşaqlığı, ilk gəncliyi bu kəndin adı ilə bağlı idi. 1968-1978-ci illərdə Şindilər kənd orta məktəbində təhsil aldı.
Bu, sadəcə bioqrafik məlumat deyil. İnsanın xarakterinin, dünyaya baxışının, Vətən anlayışının formalaşdığı illərdir. Mahmud da öz nəslinin minlərlə gənci kimi sovet dövrünün kənd məktəbində oxudu, böyüdü, həyata hazırlaşdı. Qarşıda onu ailə, iş, dolanışıq, gündəlik həyat gözləyirdi. Amma həyatın ona yazdığı sonrakı sətirlər tamam başqa idi.
1980-1983-cü illərdə Sovet ordusunda həqiqi hərbi xidmət keçdi və xidmətini Ukraynada başa vurdu. Bu üç il sonralar onun üçün təkcə keçmişin xatirəsi olmayacaqdı. Orduda qazandığı hərbi təcrübə illər sonra Azərbaycanın ən ağır günlərində lazım olacaqdı.
Hərbi xidmətdən sonra Mahmud doğma Şindilər kəndinə qayıtdı. Sonra həyatın adi qaydası başladı: ailə qurdu, işləmək, ailəsini dolandırmaq, övladlarını böyütmək qayğısına düşdü.
1984-cü ildə ailə həyatı qurdu.
Amma Qarabağ savaşı onun kimi ailə başçılarının həyatına çox şeyi dəyişdirəcəkdi. Müharibə gələndə insanın gündəlik qayğıları bir anda başqa bir ölçü qazanır. Ev, iş, qazanc, rahatlıq — bunların hamısı Vətənin taleyi qarşısında ikinci plana keçir.
Mahmud da çörək dalınca uzaqlara getmişdi. Ailəsini dolandırmaq üçün Rusiyaya yollandı. 1990-cı ildə isə Bakının Xətai rayonunda, Naximov küçəsində ev aldı. Ailəsini Bakıda yerləşdirdi. Sonra yenə Rusiyaya qayıtdı — işləmək, ailəsi üçün qazanc əldə etmək üçün.
Burada Mahmudun həyatında adi bir insan taleyi görünür: ailəsi üçün çalışan ata, həyatını qurmağa çalışan kişi, zəhmətlə çörək qazanan Azərbaycan vətəndaşı.
Amma 1992-ci il gələndə bu adi həyatın qarşısına qeyri-adi bir sınaq çıxdı.
Mahmud Bakıya qayıtdı.
Bu qayıdış artıq əvvəlkilərə bənzəmirdi. Çünki Azərbaycan torpaqları işğal təhlükəsi ilə üz-üzə idi. Ölkənin müxtəlif istiqamətlərində ağır döyüşlər gedirdi. Ordu hələ tam formalaşmamışdı, hərbi imkanlar məhdud idi, silah-sursat çatışmazlığı vardı, cəbhədə vəziyyət tez-tez dəyişirdi. Könüllülərdən formalaşan dəstələr böyük bir tarixi yükü öz çiyinlərinə götürmüşdülər.
1992-ci ilin avqustunda Mahmud Xasiyev könüllü olaraq yeni formalaşan 713 saylı taborun sıralarına qoşuldu.
Bu qərarın içində Mahmudun bütün xarakteri görünür.
O, Rusiyada qala bilərdi. Ailəsinin yanında sakit həyat sürə bilərdi. Bakıda aldığı evində övladlarının qayğısı ilə yaşaya bilərdi. Onun qarşısında başqa seçimlər də vardı. Lakin Mahmud seçim etdi — səngəri seçdi.
Bu seçim həmin dövrün Azərbaycan kişisinin taleyini ifadə edən seçimlərdən biri idi.
713 saylı taborun birinci bölüyünün tərkibində Laçın və Ağdərə istiqamətlərində keçirilən hərbi əməliyyatlarda iştirak edən Mahmud artıq yalnız öz ailəsinin deyil, daha böyük bir ailənin — Azərbaycanın taleyini daşıyan insanların sırasında idi.
O illərdə döyüşçünün qarşısında rahatlıq yox idi. Qarşıda naməlumluq, təhlükə, ağır döyüşlər vardı. Arxada isə doğma torpaq, ailə, övladlar və geri qayıtmaq ümidi dayanırdı.
Döyüşçünü ayaqda saxlayan yalnız silah deyildi. Bəzən silahdan da güclü olan bir inam vardı: bu torpaq müdafiəsiz qala bilməz.
Mahmudun döyüş yolu da bu inamla davam etdi.
1992-ci il oktyabrın 19-da Laçın rayonunun Hoçaz dağı uğrunda gedən döyüş onun həyatının son döyüşü oldu.
Mahmud Xasiyev həmin gün şəhidlik zirvəsinə ucaldı.
O, 32 yaşında idi.
Otuz iki il — insan ömrünün hələ qarşıda uzun yollar vəd etdiyi bir çağ. Qarşıda övladlarının böyüməsini görmək, ailəsi ilə daha neçə illər yaşamaq, bəlkə də nəvələrini qucağına almaq vardı. Amma müharibə Mahmudun ömrünün təqvimini yarımçıq qoydu.
Onun iki övladı bu gün Bakıda yaşayır.
Bir zamanlar Mahmud ailəsini Bakıda yerləşdirmişdi. Bəlkə də düşünürdü ki, bu şəhərdə övladlarının gələcəyi daha yaxşı olacaq. O isə işləmək üçün yenidən uzaqlara gedəcək, qayıdacaq, həyat davam edəcək...
Həyat davam etdi.
Amma Mahmud üçün yox.
Bu gün onun övladları Bakıda yaşayır, özü isə Bakının Şəhidlər Xiyabanında uyuyur.
Bu, Mahmud Xasiyevin taleyindəki ən ağır və ən mənalı qarşıdurmadır: o, ailəsinə bir ev qoydu, Vətənə isə adını.
İnsanın həyatı bəzən doğulduğu yerlə deyil, ömrünün hansı məqamında hansı seçimi etməsi ilə ölçülür. Mahmud Şindilərdə doğuldu, həyatının bir hissəsini orada keçirdi, ailə qurdu, çörək dalınca Rusiyaya getdi, Bakıda ev aldı. Adi bir həyat yaşamaq üçün bütün imkanları vardı.
Amma Qarabağ təhlükəyə düşəndə o, həmin adi həyatın rahatlığından imtina etdi.
Vətən onu çağıranda geri döndü.
Əslində Mahmudun bioqrafiyasını oxuyarkən qarşımıza yalnız bir insanın həyat yolu çıxmır. Qarşımıza Qarabağ müharibəsinin ilk illərində Azərbaycanın hansı ağrılarla, hansı məhdud imkanlarla, amma necə böyük insan iradəsi ilə mübarizə apardığının canlı mənzərəsi çıxır.
O illərdə Azərbaycanın cəbhəsində peşəkar ordunun bütün imkanları yox idi. Bəzən döyüşçünün ən böyük üstünlüyü onun ürəyi idi. Və o ürəklərdən biri də Mahmudun ürəyi idi.
Mahmud Xasiyev Vətənə böyük sözlər deməklə yox, Vətən üçün həyatını ortaya qoymaqla sevgisini göstərdi.
İndi onun həyat yoluna geriyə baxanda bir mənzərə yaranır: Şindilər kəndində doğulan bir uşaq, sovet ordusunda xidmət edən gənc, ailə quran kişi, Rusiyada çörək qazanan ata, Bakıda ailəsinə ev alan insan və nəhayət, Qarabağa könüllü gedən döyüşçü...
Bu yolun son nöqtəsi Hoçaz dağı oldu.
Amma Mahmudun həyatının sonu orada bitmədi.
Çünki şəhidlərin həyatı ölüm günü ilə bitmir. Onların həyatı övladlarının yaddaşında, dostlarının xatirəsində, döyüş yoldaşlarının danışdığı hadisələrdə, Vətənin torpağında və xalqın yaddaşında davam edir.
Mahmud Xasiyev 1992-ci il oktyabrın 19-da Hoçaz uğrunda döyüşdə şəhid oldu. Bu gün onun məzarı Bakıdakı Şəhidlər Xiyabanındadır.
Bir vaxtlar Rusiyadan Bakıya, Bakıdan isə cəbhəyə qayıdan Mahmudun son ünvanı Vətən torpağının ən müqəddəs məkanlarından biri oldu.
O, ömrünün ən gözəl illərini yaşamaq üçün geri dönmədi.
Vətənini yaşatmaq üçün geri döndü.
Bəlkə də Mahmud Xasıyevin bütün ömrünü bir cümlə ilə ifadə etmək mümkündür:
O, ailəsinə qayıtmaq üçün uzaqlara gedən, Vətənə qayıtmaq üçün isə ailəsindən ayrılan oğullardan biri idi.
Bu gün onun həyatına baxanda 32 yaşında yarımçıq qalmış bir ömür görürük. Amma o yarımçıq ömürün içində tamamlanmış böyük bir borc var — Vətən borcu.
Mahmud öz həyatını yaşadı, ailə qurdu, övlad sahibi oldu, çörək qazandı, ev aldı. Sonra Vətən çağırdı və o, getdi.
Geri qayıtmadı.
Amma adı qayıtdı — şəhid adı ilə.
Şindilərdən başlayan ömür yolu Bakının Şəhidlər Xiyabanında dayanmış Mahmud Xasiyevin taleyi bizə bir daha göstərir ki, Vətən sevgisi insanın harada yaşaması ilə ölçülmür. İnsan Vətəndən uzaqda ola bilər, amma Vətən onun ürəyindən uzaq düşməz.
Mahmud da uzaqlarda idi.
Amma Vətən təhlükəyə düşən kimi ürəyinin olduğu yerə — Azərbaycana qayıtdı.
Və Hoçazda öz ömrünü torpağa, adını isə tarixə əmanət etdi.
Şəhidlər ölməzdir. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin.
İGİD TEYMURLU
Tv713.az
